Jak wygląda badanie mikrobiologiczne w laboratorium klinicznym?

Często wiedza wielu ludzi na temat badań laboratoryjnych kończy się na znajomości adresu placówki, do której należy dostarczyć swoją próbkę. Ale tak nie musi być! Dlatego dzisiaj w artykule przedstawiamy poszczególne kroki podejmowane w pracowni mikrobiologicznej, do której trafia materiał od pacjenta.

Pierwszym krokiem oczywiście jest zarejestrowanie materiału klinicznego – nie może dojść do sytuacji, w której próbka zostanie przypisana do innego pacjenta, zostanie zgubiona albo badanie nie zostanie wykonane. Wszystkie pojemniki są oklejane unikalnym kodem kreskowym, co ułatwia późniejsze odnalezienie materiału w przypadku konieczności powtórzenia badania. Warto zaznaczyć, że próbki są przechowywane w odpowiednich warunkach minimum do 3 dni od dnia wykonania analizy w pracowni mikrobiologicznej.

Kolejnym etapem jest POSIEW z materiału bezpośredniego (od pacjenta) na podłoża mikrobiologiczne – płynne lub stałe, a także wykonanie preparatu mikroskopowego (wykonuje się także jego barwienie metodą Grama w celu oceny morfologii występujących w nim bakterii). Wybór podłoża jest ściśle uzależniony od próbki – np. czy jest to mocz, kał lub wymaz. Laboranci oceniają jakie bakterie najczęściej występują w konkretnym miejscu w organizmie człowieka i jakich patogenów można się spodziewać. Zazwyczaj wybierane są podłoża typowo izolacyjne – to znaczy takie, na których nie pojawią się bakterie NATURALNIE występujące w danym materiale. To zdecydowanie przyspiesza okres diagnostyczny. Dodatkowo brane są pod uwagę wskazania lekarza prowadzącego.

Tak wykonane posiewy umieszcza się w cieplarce o odpowiednich warunkach – najczęściej jest to 37°C (czyli temperatura zbliżona do temperatury ciała człowieka). Po pierwszych 24 godzinach inkubacji wykonuje się pierwszy odczyt wyników – często już wtedy w pilnych przypadkach można poinformować lekarza o wstępnym wyniku, aby ukierunkować go na leczenie. Z tak wyizolowanych bakterii wykonuje się roztwór w NaCl w celu wykonania antybiogramu (czyli schematu dotyczącego oporności i wrażliwości konkretnych bakterii na najpopularniejsze antybiotyki wykorzystywane w farmakoterapii), aby uniknąć leczenia na „chybił trafił”, co osłabia organizm pacjenta i niepotrzebnie rozszerza spektrum oporności bakterii na antybiotyki. W specjalistycznych laboratoriach mikrobiologicznych dodatkowo kieruje się wyizolowane bakterie na automatyczną ocenę gatunku i antybiogramu za pomocą sprzętu m.in. MALDI lub VITEK.

Ponadto na podstawie posiewów inkubowanych 24-godziny wykonuje się także inne testy diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie gatunkowe – jak np. reakcja na indol czy test EPEC w przypadku Escherichia coli (która naturalnie występuje w przewodzie pokarmowym człowieka, ale czasami może wykazywać właściwości chorobotwórcze). Następnie takie płytki z posiewem przechowuje się kolejne 24-godzinny i po tym czasie dokonuje się odczytu ostatecznego i wydaje wynik pacjentowi bądź lekarzowi. W przypadku podejrzenia obecności grzybów lub bakterii beztlenowych inkubacja i wydanie wyniku przedłuża się nawet do kilku tygodni ze względu na wymagania czasowe konkretnych gatunków.